CNC abkant büküm, sacın abkant presin üst bıçağı (zımba) ile alt V kalıbı arasında hidrolik kuvvetle bükülerek açılı forma getirilmesidir. CNC kontrol; arka dayamanın konumunu, bıçağın iniş derinliğini ve tabla bombesini programa göre ayarlar. Böylece her parçada aynı büküm açısı ve ölçü elde edilir. Doğru büküm için en önemli üç parametre; V kalıp açıklığı, büküm kuvveti ve malzemenin dayanımıdır.
Büküm Yöntemleri
- Havada büküm: Sac, V kalıbın tabanına değmeden bükülür. Açı, bıçağın iniş derinliğiyle belirlenir. Aynı kalıpla farklı açılar elde edilebilir ve gereken kuvvet en düşüktür. CNC abkantlarda en yaygın yöntemdir.
- Dip büküm: Sac, kalıbın yan yüzeylerine tam oturtulur. Geri yaylanma azalır, ancak havada bükümden yaklaşık 2–3 kat fazla kuvvet gerekir.
- Basarak (ezerek) büküm: Bıçak ucu sacın içine bastırılır. Çok hassas açı verir ama kuvvet ihtiyacı çok yüksektir; genellikle ince saclarla sınırlıdır.
V Kalıp Açıklığı Nasıl Seçilir?
Yumuşak çelikte havada büküm için temel kural, V açıklığının sac kalınlığının yaklaşık 8 katı olmasıdır (V ≈ 8 × t). İnce saclarda 6 kata kadar inilebilir, kalın ve yüksek dayanımlı saclarda 10–12 kat kullanılır. V açıklığı büyüdükçe gereken kuvvet azalır, iç yarıçap ve minimum flanş boyu artar.
- İç büküm yarıçapı: Havada bükümde yaklaşık V / 6 olur. Örneğin 3 mm sac, 24 mm V kalıpta yaklaşık 4 mm iç yarıçapla bükülür.
- Minimum flanş boyu: Sacın kalıp omuzlarına dayanabilmesi için yaklaşık 0,7 × V olmalıdır. 24 mm V kalıpta en kısa flanş yaklaşık 17 mm'dir.
Büküm Kuvveti (Tonaj) Hesabı
Havada büküm için metre başına gereken kuvvet yaklaşık olarak şöyle hesaplanır:
P (kN/m) = 1,42 × Rm × t² / V
Burada Rm çekme dayanımı (MPa), t sac kalınlığı (mm), V kalıp açıklığıdır (mm). Sonucu 9,81'e bölerek ton/m değerine geçebilirsiniz. Aşağıdaki tablo Rm = 450 MPa (S235JR gibi yapı çeliği) ve V = 8 × t için hesaplanmıştır:
| Sac kalınlığı | V kalıp | Yaklaşık iç yarıçap | Kuvvet (ton/m) |
|---|---|---|---|
| 1 mm | 8 mm | 1,3 mm | 8 |
| 2 mm | 16 mm | 2,7 mm | 16 |
| 3 mm | 24 mm | 4 mm | 24 |
| 5 mm | 40 mm | 6,7 mm | 41 |
| 8 mm | 64 mm | 10,7 mm | 65 |
| 10 mm | 80 mm | 13,3 mm | 81 |
Paslanmaz çelikte çekme dayanımı daha yüksek olduğundan aynı ölçüler için yaklaşık 1,5 kat kuvvet gerekir. Örneğin 2 metre boyunda 3 mm yapı çeliği bükmek için yaklaşık 2 × 24 = 48 ton kuvvet hesaplanır; preste bir miktar emniyet payı bırakılmalıdır.
Geri Yaylanma ve Haddeleme Yönü
Büküm kuvveti kalkınca sac elastik olarak bir miktar geri açılır. Bu geri yaylanma; akma dayanımı arttıkça ve V açıklığı büyüdükçe artar. CNC abkantlarda bu fark, bıçağın biraz daha derine inmesiyle (aşırı büküm) telafi edilir. Domex ve Hardox gibi yüksek dayanımlı saclarda geri yaylanma ve gereken minimum yarıçap belirgin şekilde büyüktür. Ayrıca büküm çizgisinin haddeleme yönüne dik olması, dış yüzeyde çatlama riskini azaltır.
Açınım Boyu
Bükülecek parçanın düz (açınım) boyu, flanş ölçülerinin toplamından büküm bölgesindeki uzama ve kısalma hesaba katılarak bulunur. Büküm payı yaklaşık olarak BA = π × açı / 180 × (r + K × t) formülüyle hesaplanır; K faktörü havada bükümde genellikle 0,33–0,45 arasındadır. Pratikte en doğru sonuç, aynı malzeme ve kalıpla yapılan deneme bükümüyle elde edilir.
Abkant Büküm Hizmetimiz
CNC abkant büküm hizmetimizle, lazer veya plazma ile kestiğimiz parçaları aynı tesiste büküyoruz. Kesim yöntemlerinin farkları için lazer, plazma ve oksijen kesim yazımıza göz atabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Abkant büküm için V kalıp nasıl seçilir?
Yumuşak çelikte V açıklığı genellikle sac kalınlığının 8 katı seçilir. 3 mm sac için 24 mm V kalıp uygundur.
Abkant büküm kuvveti nasıl hesaplanır?
Havada büküm için P (kN/m) = 1,42 × Rm × t² / V formülü kullanılır. 3 mm yapı çeliği 24 mm V kalıpta metre başına yaklaşık 24 ton kuvvet gerektirir.
Sac bükerken neden çatlak oluşur?
İç yarıçapın malzemeye göre çok küçük seçilmesi, yüksek dayanımlı sac veya haddeleme yönüne paralel büküm çatlak riskini artırır. Daha geniş V kalıp ve büküm çizgisini haddeleme yönüne dik yerleştirmek riski azaltır.
